Η σιωπή των γυναικών

Είναι δύσκολο να φανταστούμε την ζωή μας χωρίς τις ιστορίες της ζωής των άλλων. Στην παιδική ηλικία μαθαίνουμε πώς να είμαστε άνθρωποι μιμούμενοι. Χωρίς τα παραδείγματα των άλλων, ένα παιδί δεν μπορεί να μεγαλώσει φυσιολογικά. Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, αρχίζουν να ρωτούν τους γύρω τους για ιστορίες από την ζωή τους.
Αυτό το ακούραστο ενδιαφέρον προέρχεται από μια βαθιά ριζωμένη ανάγκη να έχουν κάποια σημεία αναφοράς. Από τις ιστορίες αντλούν σημαντικές πληροφορίες που τους βοηθάνε να καταλάβουν την δική τους ζωή και, καθώς μεγαλώνουν, να παίρνουν αποφάσεις.
Όλες οι κουλτούρες παρέχουν βιογραφίες με την μια ή την άλλη μορφή, είτε σαν ιστορίες πατρογονικών ηρώων, είτε σαν ιστορίες συγγενών και φίλων, είτε σαν επίσημες βιογραφίες πολιτισμικών και θρησκευτικών προτύπων. Παρ’ όλα αυτά η κουλτούρα μας παρέχει πολύ λίγες ιστορίες της ζωής γυναικών που είναι σε μια πνευματική αναζήτηση.

Οι ιστορίες των γυναικών δεν έχουν ειπωθεί. Και χωρίς ιστορίες δεν υπάρχει η έκφραση της εμπειρίας. Χωρίς ιστορίες η γυναίκα νιώθει χαμένη όταν φτάνει στο σημείο να πάρει σημαντικές αποφάσεις στη ζωή της. Δεν μαθαίνει να δίνει αξία στους αγώνες της, να χαίρεται τις δυνατότητές της, να κατανοεί τον πόνο της. Χωρίς ιστορίες αποξενώνεται από αυτή την βαθύτερη εμπειρία του εαυτού και του κόσμου, που ονομάζεται πνευματική ή θρησκευτική. Είναι κλεισμένη στην σιωπή.

Οι γυναίκες στο παρελθόν είχαν να αντιπαλέψουν πολιτισμικές και θρησκευτικές προκαταλήψεις ενάντια στις γυναίκες σ’ ένα πνευματικό μονοπάτι, που είναι πολύ κοντινές μ’ αυτές που συναντάμε εμείς. Η Carol Christ περιγράφει αυτές τις συνθήκες στο βιβλίο της Βουτώντας Βαθιά και Βγαίνοντας στην Επιφάνεια: Γυναίκες Συγγραφείς σε μια Πνευματική Αναζήτηση:

«Αρχίζει με μια βίωση του τίποτε. Οι γυναίκες βιώνουν την κενότητα στη ζωή τους στο μίσος για τον εαυτό, στην άρνηση του εαυτού, και στη θυματοποίηση• στις σχέσεις τους με τους άνδρες και στις αξίες που έχουν διαμορφώσει την ζωή τους. Βιώνοντας το τίποτε οι γυναίκες απορρίπτουν τις συμβατικές λύσεις και αμφισβητούν το νόημα της ζωής τους, ανοίγοντας έτσι τον εαυτό τους στην επαναξιολόγηση των βαθύτερων πηγών δύναμης και αξίας. Η βίωση του τίποτε συχνά προηγείται μιας αφύπνισης. παρόμοιας με την εμπειρία της μετατροπής, στην οποίο αποκαλύπτεται η δύναμη του να υπάρχεις. Το ξύπνημα μιας γυναίκας σε μεγάλες δυνάμεις, την γειώνει σε μια νέα αίσθηση του εαυτού και έναν καινούργιο προσανατολισμό μέσα στον κόσμο. Μέσα από αυτό το ξύπνημα σε καινούργιες δυνάμεις, οι γυναίκες ξεπερνούν την άρνηση του εαυτού, το μίσος για τον εαυτό και αρνούνται πλέον να είναι θύματα.»

Δεν είναι βέβαια μόνο μέσα από αρνητικές εμπειρίες που οι γυναίκες αναζητούν τον πνευματικό δρόμο. Υπάρχει σε μεγάλο βαθμό τεκμηρίωση της εσωτερικής πνευματικής λαχτάρας και της δυνατότητας γυναικών που έχουν συνεχίσει να αναζητούν το πνευματικό μονοπάτι ακόμη και μέσα σε θρησκείες που είναι προσανατολισμένες προς τους άντρες και καθορίζονται από την αντρική κατανόηση της συμπαντικής πραγματικότητας. Οι γυναίκες έχουν εμπνευσθεί από τις βιογραφίες των αντρών αγίων ή έχουν ταυτιστεί με τους ρόλους των γυναικών στις ιστορίες των αντρών όπως της Μαρίας της Αιγυπτίας στον Χριστιανισμό, της Damema και της Yeshe Tsogyel στην Θιβετανική παράδοση, ή της Mahapajapati, της Sujata, και πολλών άλλων στην ιστορία του Βούδα.

Η δύναμη της γυναικείας πνευματικής έφεσης επιδεικνύεται μέσα στην Χριστιανική παράδοση. Είναι σπάνιο να δεις άντρες να προσεύχονται πραγματικά στις Χριστιανικές εκκλησίες, ενώ είναι τόσο συνηθισμένο, ούτε καν αξιοσημείωτο να δεις μια εκκλησία γεμάτη γυναίκες να αναζητούν την ένωση με την Θεό. Στην Ιταλία για παράδειγμα, είναι συνήθως οι γυναίκες που πηγαίνουν να προσευχηθούν, ενώ οι άντρες στηρίζουν την εκκλησία με λόγια και χρήματα.

Στην θρησκεία των Τζαϊνιστών, που δημιούργησε το προηγούμενο για τον σχηματισμό ενός τάγματος γυναικών μοναχών από τον Βούδα, ο αριθμός των γυναικών μοναχών ήταν διπλάσιος από αυτό των αντρών παρ’ όλο που θεωρούσαν ότι οι γυναίκες είχαν μικρότερες πνευματικές δυνατότητες και δεν γινόντουσαν δεκτές στο υψηλότερο τάγμα των Τζαϊνιστών ως μη ικανές να φτάσουν στην απελευθέρωση (moksha)

H επιμονή των γυναικών που αναζητούν τα πνευματικά βάθη επιδεικνύεται και στον Βουδισμό, όπου οι μοναχές κατέχουν επίσης θέση δεύτερης κατηγορίας και επομένως παίρνουν λιγότερα οφέλη από τους μοναχούς και λιγότερη εκτίμηση. Παρ’ όλα αυτά συνεχίζουν να χειροτονούνται και να μοχθούν για απελευθέρωση μέσα σ’ ένα σύστημα που τις δίδαξε ότι ήταν λιγότερο πιθανό γι’ αυτές να φτάσουν στο στόχο τους παρά για τους άντρες.

Το ζήτημα είναι ότι οι γυναίκες σε πατριαρχικά συστήματα έχουν συνεχίσει να αποδεικνύουν ότι οι πνευματικές τους ανάγκες και δυνατότητες είναι τόσο μεγάλες όσο των αντρών, ίσως μεγαλύτερες• παρ’ όλα αυτά, συνδέονται με θρησκευτικά συστήματα φτιαγμένα από άντρες που έχουν σκοπό να εκπληρώσουν ανάγκες αντρών. Αν και οι γυναίκες έχουν βρει τρόπους να παρακάμπτουν αυτή την κατάσταση, τους λείπουν οι ιστορίες των γυναικείων εμπειριών για να συνδεθούν με την δική τους κατανόηση και τις εμπειρίες τους. Αν και θα μπορούσε να πει κανείς ότι όταν κάποιος ασχολείται με την ανάπτυξη του πνεύματος, υπάρχει προφανώς μια υπέρβαση των διαφορών ανάμεσα στους άντρες και τις γυναίκες, θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η εμπειρία μας κατά ένα μεγάλο μέρος καθορίζεται από τις ιστορίες που ακούμε. Προσπαθούμε να συνδέσουμε την εμπειρία μας με τις ιστορίες των άλλων και επομένως να προσαρμόσουμε τις αντιλήψεις με αυτό που ταιριάζει.

Οι γυναίκες έχουν ζήσει στα διάκενα ανάμεσα σε ατελείς εμπειρίες και στα σχήματα που δίνονται στις εμπειρίες από τις ιστορίες των αντρών. Από μια πολύ πραγματική άποψη οι γυναίκες δεν έχουν βιώσει τις ίδιες τους τις εμπειρίες. Υπάρχει μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα στις ιστορίες και τις εμπειρίες. Οι ιστορίες δίνουν σχήμα στην εμπειρία• η εμπειρία δίνει σχήμα στις ιστορίες.

Οι γυναίκες έχουν αρχίσει πια να αποκόπτονται από τους τρόπους που τους έχουν διδάξει οι άντρες να αντιλαμβάνονται τις εμπειρίες τους. Οι γυναίκες άρχισαν να μιλούν πραγματικά μεταξύ τους σε ομάδες αύξησης της συνειδητότητας και σε συζητήσεις εξ αιτίας μιας γενικής κατάρρευσης στην ακαμψία των κοινωνικών σχέσεων τα τελευταία είκοσι χρόνια. Οι γυναίκες βίωσαν το σοκ της αναγνώρισης όταν άκουσαν άλλες γυναίκες να περιγράφουν την ζωή τους. Έχουμε απελευθερωθεί από την σιωπή και τώρα εξερευνούμε πλευρές της εμπειρίας μας που στο παρελθόν είχαν είτε υποβαθμιστεί από τα πατριαρχικά συστήματα αξιών είτε δεν είχαν ποτέ βιωθεί συνειδητά ή αναφερθεί εξ αιτίας της έλλειψης ιστοριών και αυθεντικής επικοινωνίας. Ολόκληρος ο χώρος της γυναικείας πνευματικότητας είναι εντελώς ανοιχτός, και πολλές από εμάς αναζητούμε μέσα μας και μεταξύ μας να ανακαλύψουμε ποια είναι πραγματικά τα πνευματικά μας μονοπάτια. Υπάρχει μια τρομερή έξαψη και ταυτόχρονα μια αναζήτηση στα τυφλά για κάτι από το οποίο μπορούμε να πιαστούμε και ιστορίες με τις οποίες μπορούμε να ταυτιστούμε. Ένα από τα πράγματα που έχω καταλάβει είναι ότι αυτή η διαδικασία της ανακάλυψης είναι κάτι ομαδικό, τροφοδοτείται από την επικοινωνία και την συζήτηση.

Υποστηρίζοντας την εκ νέου ανάδυση του ιερού θηλυκού και των γυναικών ως δυνάμεων με επιρροή στην θρησκευτική σκέψη, δεν υποστηρίζω ότι οι γυναίκες πρέπει να γίνουν ο καθοριστικός παράγοντας της θρησκευτικής εμπειρίας. Αλλά οι αξίες που οι γυναίκες θεωρούν ιερές και η γυναικεία εμπειρία της πνευματικότητας θα έπρεπε να επαναξιολογηθούν και να γίνουν σεβαστές. Αυτές οι ολιστικές αξίες έχουν ατροφήσει τόσο πολύ που έχουμε σχεδόν καταστρέψει τον πλανήτη μας.

Οι γυναίκες πρέπει να γίνουν εκπρόσωποι μιας καινούργιας ανθρωπότητας που γεννιέται από την συμφιλίωση του σώματος και του πνεύματος… Οι γυναίκες δεν πρέπει να παρασυρθούν από την αντρική ηθική της ανταγωνιστικότητας που βλέπει τον θρίαμβο του εαυτού σαν κάτι που εξαρτάται από την υποταγή του άλλου. Αντίθετα με τους άντρες, οι γυναίκες παραδοσιακά έχουν καλλιεργήσει ομαδική προσωπικότητα που μπορεί να συμμετέχει στην επιτυχία των άλλων παρά να τους βλέπει απλώς σαν απειλή για την δική τους επιτυχία.

(Από το βιβλίο της Tsultrim Allione, “Women of Wisdom”)

Advertisements
Standard