Ο χαμένος χρόνος

5214629Το ανεπανάληπτο των στιγμών προσδίδει την αξια τους. Πόσα δάκρυα έχουμε χύσει πάνω σε πολύτιμες αναμνήσεις στιγμών που χάθηκαν ανεπιστρεπτί… Σκεφετίτε όμως, γιατί αναπολούμε και πονάμε για αυτά που χάθηκαν; Μήπως επειδή, «τότε» δεν ήμασταν αληθινά παρούσες; Μήπως «τότε» που βιώναμε ότι βιώναμε, δεν ήμασταν αρκετά συνειδητοί και δεν απολαμβάναμε πλήρως την όποια εμπειρία μας; Μήπως αυτή η έλλειψη συνειδητότητας μάς έκανε να βιώνουμε τα πράγματα επιφανειακά, χωρίς βάθος; Και μήπως αυτός είναι ο λόγος για τον μυρηκασμό των αναμνήσεων; Μήπως γι’ αυτό πονάμε και υποφέρουμε όταν σκεφτούμε το παρελθόν κι όλα αυτά που υποτίθεται ότι «χάσαμε»; Γιατί, αν τα έχουμε πραγματικά βιώσει, πώς είναι δυνατόν ποτέ να τα «χάσουμε»;;;
«Δικό» μας είναι ότι έχουμε βάλει μεράκι και ψυχή. Η ροή της εμπειρίας μας μπορεί να γίνει μια διαρκής θαυματουργή διαδικασία, αν σφραγιστεί με την αυθεντική παρουσία μας. Από κει και πέρα, τίποτα και κανείς δεν μπορεί να μας την «πάρει». Οι περισσότερες από εμάς σέρνουμε το σαρκίο των παραπόνων μας στα καφέ και στις πλατείες, χωρίς να καταλαβαίνουμε ότι απλά κλαίμε πάνω από το χυμένο γάλα.

Πνευματικά μαθήματα από τον Covid 19

FB_IMG_1587917696558

Οι Δάσκαλοι μας έχουν πει ότι ζούμε σε μια εποχή παρακμής (Κάλι Γιούγκα). Η συλλογική άγνοια των όντων τα οδηγεί να τελούν αρνητικές πράξεις που δημιουργούν αρνητικό κάρμα. Αυτό οδηγεί σε ατελείωτες και περίεργες ασθένειες. Πολλές από αυτές προέρχονται από τα αρνητικά συναισθήματα, που ονομάζονται πέντε νοητικά δηλητήρια. 

Αν, με την ευλογία του Βούδα, καταφέρουμε να απομακρύνουμε τα πέντε δηλητήρια από τον νου μας, τότε θα εξαγνιστούν και οι αρρώστιες στο σωματικό επιπεδο.

Τι μπορούμε να κάνουμε όταν ζούμε σε αυτή τη κατάσταση ανασφάλειας και φόβου;

Κοιτάξτε κατάματα τη κατάσταση
Είναι τρομακτική. Είναι χαωτικη, δεν ξέρουμε τι μπορεί να γίνει στο μέλλον. Έτσι έχουν τα πράγματα. Κι αυτό είναι μια από τις θεμελιώδεις διδασκαλίες του Βούδα. Η ζωή είναι απρόβλεπτη, γεμάτη εκπλήξεις, με τα πάνω και τα κάτω της, με καταστάσεις που, ενώ πιστεύουμε ότι είναι σταθερές, μπορεί ανά πάσα στιγμή να αλλάξουν και πάντα αλλάζουν! Αλλάζουν ξαφνικά και δεν υπάρχει περίπτωση να πάνε όλα όπως τα θέλουμε. Όποιος κι αν είναι ο πρωθυπουργός, όποια κι αν είναι η κατάσταση με τις προσφυγικές ροές, όποια κι αν είναι η αρρώστια, είτε σε προσωπικό είτε σε συλλογικό επίπεδο, πάντα θα υπάρχει μια τραγωδία.
Γιατί αυτό είναι εγγενές, είναι στην ύφανση της ίδιας της ζωής. “Όλα τα σύνθετα πράγματα είναι παροδικά”, δίδαξε ο Βούδας. Ότι έχει συντεθεί, αργά η γρήγορα θα αποσυντεθεί. Τα πράγματα δεν θα καλυτερέψουν στο μέλλον. Γι’ αυτό, προετοιμαστείτε.

Κοιτάξτε κατάματα τη κατάσταση. Κάντε τον διαλογισμό σας πάνω σ’ αυτό και αναρωτηθείτε: υπάρχει κάτι στη ζωή σας που να μην έχει αλλάξει; Καθίστε σε αυτή την αναγνώριση της αίσθησης της αλλαγής. Νιώστε την στο σώμα σας, στη κοιλιά σας, στα κόκαλα σας. Μπορεί να νιώσετε φόβο η απώθηση. Μπορεί να νιώσετε ματαιότητα και ανησυχία. Αλλά σίγουρα θα βιώσετε θλίψη. Κι αυτό οι Δάσκαλοι διαρκώς επαναλαμβάνουν ότι είναι πολύ ΚΑΛΟ! Γιατί σημαίνει ότι πλησιάζουμε περισσότερο στην αλήθεια.
Αν καταφέρουμε να παραμένουμε σε αυτή την αίσθηση της έλλειψης εδάφους, αν δεν μας φοβίζει η αβεβαιοτητα, μπορεί να αναρωτηθούμε, πώς να βγω από αυτό; Τι μπορώ να κάνω;
Η αλήθεια είναι ότι είμαστε μέρος ενός συλλογικού κλήρου, μιας συλλογικής μοίρας. Γιατί αυτή τη παγκόσμια κατάσταση την έχουμε δημιουργήσει όλοι μαζί. Οπότε, τα πράγματα θα εξελιχθούν όπως πρέπει να εξελιχθούν.

Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε αυτή τη στιγμή, είναι να κοιτάμε τον νου μας. Τον φόβο, τον πανικό, τις δικαιολογίες, τις εξιδανικεύσεις μας. Κοιτάξτε τον νου σας και το πώς η αντίληψη σας για τα πράγματα αλλάζει συνέχεια, ανάλογα με τις αναξιόπιστες και ολοένα διαφορετικές εξωτερικές συνθήκες. Κοιτάξτε ξανά και ξανά, ψάξτε τη ρίζα, τη βάση του φόβου σας. Πού βρίσκεται; Μέσα σε όλο το χάος, μπορεί να δείτε κάποιες ρωγμές φωτός, κάποιες ανάσες καθαρού αέρα και ανοιχτού διαστήματος. Παραμείνετε εκει.
Ο φόβος και ο πανικός δεν είναι τόσο σταθεροί μπαμπουλες όσο νομίζουμε. Πάντα υπάρχει ένα άνοιγμα.
Στη πραγματικότητα, το άνοιγμα είναι πάντα εκεί, απλά μας διαφεύγει. Μόλις κοιτάξουμε τον νου μας, υπάρχει εκεί. Αλλά μόλις θελήσουμε να το οικειοποιηθουμε, μας ξεφεύγει. Το κλειδί είναι το παρόν. Γιατί εκεί υπάρχει πάντα το άνοιγμα.
Μπορεί τότε να αναρωτηθείτε: και τι θα γίνει; Θα κάθομαι έτσι σαν κούτσουρο; Όχι βέβαια! Μέσα σε αυτό το ανοιχτό διάστημα, υπάρχει τεράστια δύναμη, τεράστιο κουράγιο και αγάπη που μας ενώνει με όλα τα ζωντανά όντα. Αυτή είναι η χαραυγή της συμπόνιας, της Μποντιτσιτα, του πνεύματος της φώτισης που μας ενώνει με όλα τα όντα και γεμίζει χαρά και ευτυχία τη καρδιά μας.
Αν οι συνθήκες το επιτρέπουν, πρέπει να σηκωνόμαστε και να βοηθάμε, όπου και όπως μπορούμε. Αλλά αν οι συνθήκες δεν το επιτρέπουν, τότε πρέπει να καθόμαστε στα αυγά μας και να ανοίγουμε την καρδιά μας σε αυτή την ευχή, να είναι όλα τα όντα ασφαλή, να έχουν ο,τι χρειάζονται, να απαλλαγούν από τη δυστυχία.
Με ένα θαυματουργό τρόπο, όταν το κάνετε αυτό ξανά και ξανά, θα δείτε τον φόβο σας να εξαφανίζεται. Θα γίνετε πιο ευέλικτοι και πιο άμεσοι στο να βοηθάτε τους άλλους χωρίς δισταγμό.

Αν σας αρέσουν οι προσευχές, προσευχηθείτε για τη γρήγορη θεραπεία του κόσμου. Αν σας αρέσει ο διαλογισμός, διαλογιστειτε πάνω στη θεραπεία. Αν σας αρέσει η λογική, στοχαστειτε πάνω στη παροδικότητα. Αν μπορείτε, κάντε τα και τα τρία μαζί.

(Το κείμενο αυτό βασίστηκε σε ανάρτηση του Harry Einhorn στο Facebook)

Ήσυχες μέρες στο Wuhan

hands-kindness

Σκέφτομαι την κατάσταση που βιώνει αυτή την ώρα ο κόσμος στο Γουχάν. Δεν είναι εύκολο να μπει κανείς στη θέση των άλλων, να νιώσει τα προβλήματα, τη κατάσταση που βιώνουν οι άλλοι, μέσα από την οθόνη του κινητού του, μέσα από τη βολή του καναπέ του.

Θα μου πείτε, αυτός ο κανούργιος εστεμμένος ιός έχει ήδη χτυπήσει την γειτονιά μας και το σπίτι μας, γιατί να ασχολούμαστε με τους Κινέζους, που είναι τόσο διαφορετικοί, τόσο μακριά μας…Κάποιοι θα πουν ότι οι Κινέζοι γενικώς «φταίνε», με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, για την διάδοση αυτού του κινδύνου. Αντί να σκεφούμε τη γιγάντια προσπάθεια που κατέβαλλαν ώστε να απομονώσουν, να βάλουν σε καραντίνα, ούτε λίγο ούτε πολύ 40.000.000 ανθρώπους, ώστε να προστατέψουν την υπόλοιπη ανθρωπότητα από αυτή την απειλή! Αντί να προσπαθήσουμε να φανταστούμε έστω και λίγο το άγχος, την αγωνία που βιώνουν όσοι βρίσκονται στη περιοχή εκείνη του πλανήτη…
Το έχουμε πει ξανά και ξανά, είμαστε όλοι συνδεμένοι, όχι μόνο η οικογένεια και οι φίλοι μας, όχι μόνο οι συματριώτες μας, αλλά όλοι οι άνθρωποι και όλα τα αισθανόμενα όντα. Κατά μια έννοια, η ανθρώπινη φύση και ο πόνος που την διαπερνά, είναι η πιο μεταδοτική κατάσταση. Πόσο εύκολο είναι λοιπόν να παρατηρούμε από έξω μια κατάσταση, να νομίζουμε ότι μπορούμε να έχουμε μια πιο αντικειμενική οπτική πάνω στα πράγματα, πιο ψύχραιμη και πιο σφαιρική. Ποσο δύσκολο όμως είναι να μπαίνει κανείς στη θεση του άλλου πραγματικά, να νιώθει τον φόβο και τον πανικό του, ενώ την ίδια στιγμή να διατηρεί μια ψύχραιμη ψυχική στάση. Να προσέχεις ας πούμε να καθαρίζεις τα χέρια σου με αντισηπτικο εκατό φορές την μέρα, χωρίς να υποκύπτεις στον πανικό. Να θρέφεις την ανθρώπινη επαφή, χωρίς να φοβάσαι ότι θα κολλήσεις κάτι από τον διπλανό σου, προσέχοντας ταυτόχρονα να μην εκτίθεσαι σε κίνδυνο μετάδοσης του ιού.
Είναι πραγματικά, ένας γρίφος. Για αυτούς που θεωρούμε τον εαυτό μας πνευματικούς ασκητές, να η πιο ιδανική ευκαιρία για να αναγνωρίσουμε και ίσως να αναθεωρήσουμε τις αξίες και τις αρχές μας! Ολες οι πνευματικές διδασκαλίες μιλούνε για την παροδικότητα, την εγγενή δυστυχία της ύπαρξης, τονίζοντας ότι θα πρέπει να στοχαζόμαστε πάνω σε αυτά χωρίς να πέφτουμε σε απαισιοδοξία και μηδενισμό. Πόσο μεγάλο πνευματικό μάθημα, αυτή η ισορροπία, ανάμεσα στην αυτοπροστασία και τον αλτρουισμό, ανάμεσα στην προσευχή εκ του ασφαλούς και την γυμνή μας έκθεση απέναντι στον κίνδυνο θανάτου, ανάμεσα στην ψευδαίσθηση της ασφάλειας και την επίγνωση της παροδικότητας…

Στη ροή της ύπαρξης

546921_495740190456569_1104091437_n.jpg

Σας έχει τύχει να προσπαθείτε επανειλημμένα να κάνετε κάτι και να μην το καταφέρνετε; Η να νοιώθετε ότι μια κατάσταση είναι τόσο χαοτική, που δεν βάζετε κανένα νόημα; Σίγουρα σας έτυχε, συμβαίνει σε όλους μας. Τώρα, σας έχει συμβεί να ξεκαθαρίζουν τα πράγματα από μόνα τους, σαν να φεύγει μπροστά από τα μάτια σας μια βαριά κουρτίνα; Ξαφνικά, όλα να αποκτούν νόημα, σαν ένα πάζλ που τα κομμάτια μπήκαν σε κλάσματα δευτερολέπτου στη θέση τους; Αυτό ακριβώς δείχνει τη ροή της ύπαρξης. Δείχνει ότι ούτε «τα πράγματα» δεν είναι ποτέ «ίδια», ούτε «εμείς». Υπάρχουν μόνον στιγμές κατάλληλες ή ακατάλληλες, ευοίωνες ή δυσοίωνες για να επέλθει το κάθε τι στη ζωή μας. Ακόμη και οι λαϊκές μας παροιμίες το επιβεβαιώνουν αυτό!

«Τι λάθος κάνω, κι όταν φτάνω είναι αργά» λέει το τραγούδι. Αυτό το λάθος κάνουμε όλοι μας. Να θέλουμε να πιέσουμε και να κατευθύνουμε τα πράγματα. Να θέλουμε να τα διευθετήσουμε, να τα τακτοποιήσουμε, να τα αλλάξουμε. Δεν πα’ να χτυπιόμαστε, άμα η στιγμή δεν είναι ώριμη, κατάλληλη κι ευνοϊκή, δεν πρόκειται να γίνει τίποτα! Κι ακόμη κι αν «γίνει» κάτι με το ζόρι, σίγουρα δεν θα έχει τη ποιότητα και τη διάρκεια που χρειαζόμαστε. Γιατί; Διότι βάζουμε εμπόδια, βάζουμε «διόδια» σε αυτή τη ροή της ύπαρξης. Δεν εναρμονιζόμαστε με τη φύση των πραγμάτων, δεν αντιλαμβανόμαστε πότε και πώς πρέπει να γίνουν τα πράγματα και νομίζουμε βλακωδώς ότι τα πάντα είναι αποτέλεσμα προσπάθειας και σκληρής δουλειάς. Είναι αυτή η προτεσταντική νοοτροπία που διέπει τις σημερινές «αναπτυγμένες» κοινωνίες μας. Κι όταν εμποδίζουμε την ροή, μόνο καλά δεν μπορούν να συμβούν. Έρχονται κακοτυχίες, αρρώστιες, πόλεμοι, συγκρούσεις εσωτερικές και εξωτερικές. Μια γρήγορη ματιά στη κατάσταση του πλανήτη μας αυτή την ώρα, μας υποδεικνύει το αυτονόητο-που-δεν-βλέπουμε: Η ανθρωπότητα εμποδίζει τη ροή της ύπαρξης και πληρώνει ήδη ακριβά το τίμημα γι’ αυτό.

 

(η συνέχεια στο επόμενο Άβατον)

Μεγαλώνοντας

813602

Όταν ήμουν μικρή, συνήθιζα να με «νανουρίζω» πριν κοιμηθώ. Οι φανταστικοί κόσμοι ανοιγόκλειναν σαν μια μεταφυσική βεντάλια μέσα στον νου μου. Ήμουν εκ φύσεως πεπεισμένη ότι αυτός ο κόσμος δεν είναι παρά μόνο μια μικρή κουκίδα μέσα στην απεραντοσύνη των κόσμων. Αυτή η ύπαρξη μού φαινόταν πολύ μικρή και κολλώδης σε σχέση με την ελευθερία που κάλπαζε μέσα μου. Είχα την έμφυτη σιγουριά ότι αρκούσε να ανοίξω τα μάτια στον απέραντο ουρανό και θα μπορούσα να πετάξω έξω από το σώμα μου και να βρεθώ σε μια στιγμή, όπου κι αν φανταζόμουν. Για τον παιδικό νου μου, η «πραγματικότητα» δεν περιοριζόταν από τίποτε: ό, τι μπορούσα να φανταστώ, υπήρχε τόσο «αληθινά», όσο οτιδήποτε μπορούσα να αντιληφθώ μέσα από τις αισθήσεις μου.

Στο δημοτικό σχολείο «κοινωνικοποιήθηκα». Οι ενορατικές μου πτήσεις έγιναν προπαίδεια και πατριδογνωσία. Οι ζωγραφιές μου έπαψαν να περιβάλλονται από αύρες και ουράνια τόξα και άρχισαν να ακολουθούν λογικούς κανόνες, προοπτικές και αναλογίες. Τα αιθέρια όντα που μού ψιθύριζαν σε άγνωστες πλην οικείες γλώσσες και τα καλειδοσκοπικά τοπία που ανοιγόταν σε άγνωστα χρώματα και διαστάσεις  χάθηκαν στην ομίχλη…

……………

Μεγαλώνοντας, η αμφισβήτηση αυτή φόρεσε το κοινωνικοπολιτικό της ρούχο, έγινε κίνημα των χίπη, φεμινισμός, σουρεαλισμός, σοσιαλισμός κλπ. Έγινε ό, τι θα μπορούσε να σώσει μια εφηβική ψυχή από την μικροαστική κρεατομηχανή των συνειδήσεων. Έγινε σκισμένα ρούχα, κοντά κομμένα μαλλιά, ωτοστόπ και το σλιπάκι μέσα σε ένα άδειο κουτί τσιγάρα. Έγινε περαστικές φιλίες, μποέμικες βραδιές και ελεύθερο κάμπινγκ κάτω από τα πεφταστέρια. Τίποτα δεν σταματούσε την ορμή μου απέναντι στη συμβατικότητα, λες και η ουσία της ύπαρξης θα μπορούσε να αλλάξει ή να επηρεαστεί από τις αντισυμβατικές μορφές και τα σχήματα, από τα διαφορετικά σύμβολα και τους κώδικες επικοινωνίας.

……………….

Έχει τύχει ποτέ να συμβεί κάτι που να σας κάνει να νοιώσετε ότι όλα στη ζωή σας μπαίνουν στη θέση τους κι ότι όλη σας η διαδρομή μέχρι τότε αποκτά ακριβώς το νόημά της; Κάτι τέτοιο μου συνέβη όταν συνάντησα τον Βουδισμό. Ξαφνικά δόθηκαν οι απαντήσεις που με ξεδιψούσαν. Η πηγή άνοιξε κι ένα ανεξάντλητο ρεύμα ενέργειας και σοφίας ξεπήδησε ανεμπόδιστα. Κάποιοι νομίζουν ότι οι μεταφυσικές εμπειρίες είναι κάτι πολύ αόριστο και θεωρητικό. Δεν ισχύει όμως καθόλου! Η μεταφυσική εμπειρία είναι τόσο αληθινή, που μπορείς να την κόψεις με το μαχαίρι. Για την ακρίβεια, η εμπειρία αυτή κόβει τη προσκόλληση στο εγώ σου με το μαχαίρι. Αλλά αυτό είναι μια κουβέντα που θα την κάνουμε μια άλλη φορά. Αυτό που έχει σημασία εδώ, είναι ότι επαν-εργοποιήθηκε η παλιά μου παιδική «πίστη». Ξέρετε, εκείνη που μου έδινε φτερά…

Μεγαλώνοντας νοιώθω ότι γίνομαι ολοένα και πιο ανθρώπινη. Ακουμπώ πιο συχνά σε εκείνο το ζεστό κομμάτι μέσα μου, που με κάνει να βιώνω την ανθρωπιά που όλοι μαζί μοιραζόμαστε. Γιατί κατανοώ με τα μάτια της καρδιάς μου, ότι πέρα από τις διαφορετικές αφετηρίες, τις διαφορετικές διαδρομές και τους διαφορετικούς στόχους μας, όλοι, μα όλοι είμαστε συνταξιδιώτες σε αυτό το ταξίδι που ονομάζουμε «ζωή». Η δική μου κοσμοθεωρία θέλει να βλέπει αυτό το ταξίδι σαν ένα όνειρο. Που το συνειδητοποιούμε τη στιγμή του θανάτου μας. Άλλες οπτικές μπορεί να το βλέπουν σαν μια εφήμερη περιπέτεια ή σαν μια επένδυση που εκχρηματίζεται στη μετά θάνατον ζωή. Όπως κι αν έχει, μεγαλώνοντας ανοίγει η εμβέλεια του ταξιδιωτικού βιώματος και αγκαλιάζει όλα τα όντα με τα οποία μοιραζόμαστε αυτή τη συνθήκη ύπαρξης. Μεγαλώνοντας, μεγαλώνει το «μαζί».

(Ολόκληρο το κείμενο, στο επόμενο Άβατον)

 

 

 

Σαν το κύμα

 

Μεσημέρι Ιουλίου, παραλία

65151541_10218468724925898_4621535190185934848_n

Ένα ζεστό μούδιασμα διαπερνά τα πάντα: η ζωή αναριγεί σαν κύμα, καθώς εμφανίζεται κι εξαφανίζεται την ίδια στιγμή. Οι λέξεις προσπαθούν να παγιώσουν μιαν αδιάκοπη ροή εμπειρίας, που εμφανίζεται γυμνή, ανεπιτήδευτη, πρωταρχική. Οι λέξεις είναι οι βιβλιοθήκες., οι αρχειοθήκες της εμπειρίας σου. Τι θα ήσουν χωρίς λόγο; Ίσως μια διακύμανση δόνησης. Ίσως απλά ένας φλοίσβος.

Η θάλασσα είναι η μεγαλύτερη δασκάλα μέσα στη φύση και η φύση είναι η μεγαλύτερη δασκάλα μέσα στη ζωή μας. Η φύση αποτελεί το μοναδικό αξιόπιστο σημείο αναφοράς που μένει εκεί, όταν θέλουμε να προσδιορίσουμε την όποια σχέση μας με τον κόσμο. Όλα, μα όλα τα άλλα σημεία αναφοράς μάς εξαπατούν- η τεχνολογία, η επιστήμη, η φιλοσοφία, ακόμη και η ίδια η θρησκεία. Η φύση αναδύεται πάντα κυρίαρχη στην εμπειρία μας: την εξισορροπεί και την εναρμονίζει.

Ας κοιτάξουμε το κύμα σαν δάσκαλο: έρχεται και φεύγει ανεμπόδιστα, υπάρχει και δεν υπάρχει ταυτόχρονα, αναβλύζει και χάνεται διαρκώς σε μια ακατάπαυστη ροή. Μπορούμε να δούμε όλες τις εμπειρίες μας, όλες τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας με τον ίδιο τρόπο- μια ακατάπαυστη ροή, χωρίς αρχή και τέλος. Ένα δράμα που παίζεται στον αισθητό και βιώνεται στον ονειρικό χρόνο συνάμα. Κι ακόμη παραπέρα: το κύμα δεν είναι διαφορετικό από τη θάλασσα. Το κάθε κύμα προβάλλει με άλλη μορφή, ποτέ πανομοιότυπο, αλλά πάντοτε ένα με το νερό. Με τον ίδιο τρόπο εμφανίζονται και οι διάφορες μορφές και προσωπικότητές μας- εμφανίζονται διαφορετικές αλλά έχουν την ίδια φύση του ωκεανού της ύπαρξης.

Κοίτα τη θάλασσα σαν δασκάλα. Ξέρει πότε ακριβώς να πλημμυρίσει και πότε να αποσυρθεί διακριτικά. Δεν κρατάει τίποτα για τον εαυτό της. Περιέχει τα πάντα και χαρίζει τα πάντα. Μέσα της γεννιούνται και πεθαίνουν απειράριθμα όντα. Η θάλασσα είναι πάντα εκεί, αλλά δεν είναι ποτέ ίδια. Αλλάζει διαρκώς και μας προσκαλεί σε ταξίδια άγνωστα και μακρινά. Με τον ίδιο τρόπο, η θάλασσα της ζωής μας  περιέχει τα νησιά των αναμνήσεών μας και ανοίγεται στον ορίζοντα του άγνωστου μέλλοντος. Η θάλασσα πολλές φορές μάς πνίγει. Μας καταπίνει κατά χιλιάδες στον κρύο πάτο της. Με απόλυτη ισοψυχία, χωρίς οίκτο, δεν διακρίνει παιδιά και γέρους. Αλλά, το ίδιο δεν κάνει η αρρώστια και ο θάνατος;

Μπορούμε να πούμε ότι η  φύση του νου μας είναι ίδια με την φύση της θάλασσας ή του ουρανού: απεριόριστη, αγέννητη και λαμπερή. Χωρίς αρχή και χωρίς τέλος. Χωρίς αυθύπαρκτη ύπαρξη και γι’ αυτό κενή. Χωρίς ιδιοκτήτη και γι’ αυτό οικουμενική. Χωρίς νόμους και γι’ αυτό ελεύθερη. Ποτέ ακίνητη και ποτέ παγιωμένη, όπως ο νους μας.

……………………

Ένα δροσερό αεράκι χαϊδεύει το κορμί σου. Σηκώνεσαι και βηματίζεις  προς τη θάλασσα. Κάθε βήμα φέρνει τη θάλασσα μέσα σου. Μπαίνεις ολόκληρη μέσα και γίνεσαι θάλασσα. Ένα με τα ψάρια, ένα με τον αφρό, ένα με τα κοχύλια. Μια ανάσα βαθιά είναι η ζωή σου. Ένα μακροβούτι στη θάλασσα της ύπαρξης. Όσο διαρκεί, το απολαμβάνεις… Μέχρι να εκπνεύσει αυτή η ανάσα και να βγεις στην επιφάνεια μιας άλλης ζωής, ίσως, ναι, κάπου αλλού, κάποτε άλλοτε…

 

(Η συνέχεια στο Άβατον του καλοκαιριού 2019)

Η ευλογία του σκοταδιού

33993701_10215137822815427_7901133451036721152_n

Αγαπώ την ανατολή αλλά είμαι ερωτευμένη με την δύση. Με την ώρα αυτή που ο ουρανός γεμίζει με το χρυσό, το ροζ και το μαβί. Την ώρα που το σκοτάδι απλώνεται, η γη ανακουφίζεται από την κάψα της μέρας και αναδύει τις ευωδιές της. Την ώρα που τα κορμιά ξεκουράζονται στις αγαπημένες αγκαλιές. Την ώρα που οι αντιστάσεις χαλαρώνουν και τα χέρια μας αφήνονται στον έρωτα. Την ώρα που τα όνειρα γίνονται πιο σημαντικά από τη πραγματικότητα και οι ψίθυροι πιο σημαντικοί από τις φωνές… Αγαπώ το φως αλλά είμαι ερωτευμένη με το σκοτάδι. Γιατί είναι το σκοτάδι που γεννάει το φως!

…….

Συνήθως, το σκοτάδι εμπεριέχει αυτή τη ποιότητα της εγκατάλειψης, της παράδοσης, όταν παραδίδουμε «τα όπλα», τον εαυτό μας, τις αναστολές μας και χαλαρώνουμε μέσα στο «άγνωστο». Η διαρκής συναλλαγή μας με το φως μάς κουράζει, μάς εξαντλεί. Υπάρχουν άνθρωποι που διαρκώς επιδιώκουν να γλυτώσουν από το σκοτάδι. Ολόκληροι πολιτισμοί έχουν βαλθεί να καταργήσουν το σκοτάδι με όλα τα εμπορικά κέντρα, τις φωτεινές επιγραφές και τους κατάφωτους αυτοκινητόδρομους…Είναι ακόμη μια παιδική αρρώστια της ανθρωπότητας, αυτή που σε κάνει να νιώθεις ανασφάλεια στο σκοτάδι. Σου διαφεύγει η ευδαιμονία που αυτό κρύβει…Νομίζεις ότι έχεις τον έλεγχο, όταν αντικρίζεις τα πράγματα, αλλά στο σκοτάδι το εσωτερικό μας μάτι ανοίγει διάπλατα και «βλέπουμε» πιο καθαρά. Με τα μάτια κλειστά, μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι βλέπουμε καλύτερα την κατάσταση του νου μας και αυτό είναι κάτι που θα μας βοηθήσει σε όλη τη ζωή μας, αλλά κυρίως στη φάση του θανάτου μας.

(η συνέχεια στον ‘Αβατον του καλοκαιριού 2019)

Πάντα μαζί, πάντα χώρια

18222709_10211702559976003_2947179376288016460_n

Κάποιες φορές, τα όρια ανάμεσα σ’ εμάς και τον άλλον, γίνονται απεριόριστα. Κάποιες φορές πρέπει να χάσουμε τον εαυτό μας για να βρούμε τον άλλον. Κάποιες φορές πρέπει να χάσουμε τον άλλον για να ξαναβρούμε τον εαυτό μας…

Όταν ερωτευόμαστε, χάνουμε το πεπατημένο μέτρο της λογικής και βαδίζουμε στα άγνωστα χνάρια του υποσυνείδητου. Ξενιτευόμαστε από τη ζωή μας, τοποθετώντας στο κέντρο του ενδιαφέροντος και της φροντίδας μας έναν άλλο, έναν «ξένο», πάνω στον οποίο προβάλλουμε όλες τις ποιότητες της πρωταρχικής σαρκικής και ψυχολογικής σχέσης μας – συνήθως τη σχέση με τη μάνα μας.

Κάθε φορά που σ’ άγγιζα ένιωθα την αστρονομική απόκλιση των αναγκών μας να βαθαίνει. Το βλέμμα σου βυθιζόταν στον πυρήνα του φόβου μου. Κοντά ερχόσουν κι έφευγες. Τις νύχτες σε έψαχνα στο κατώφλι της αμηχανίας μου. Σε έβρισκα ανάμεσα στα φυλλωσιές του πόθου μου. Σε έχανα στη δίνη της ηδονής και σε έβρισκα στη δίνη της οδύνης. Ήσουν ο προνομιούχος άγνωστος που είχε τρυπώσει στα όνειρά μου. Δεν χρειάστηκε πολύ: ίσως ένα-δυο βλέμματα, μια-δυο κουβέντες και το παιχνίδι είχε αρχίσει. Εσύ μοίραζες τη τράπουλα, συνέχεια εσύ. Εγώ απλά ήμουν εκεί και ζεσταινόμουν κάτω από τον ήλιο της εφήμερης αγάπης σου.

Επικίνδυνο ταξίδι, αλήθεια, ο έρωτας. Μας πάει στα άκρα του πόνου μας. Τίποτα δεν φωτίζει την άβυσσο της ψυχής μας πιο έντονα, μόνο που αυτό που μας δείχνει δεν είναι συνήθως αυτό που θέλαμε να δούμε… Βλέπουμε ανάγλυφο το τοπίο της εσωτερικής μας ανασφάλειας, της μικρότητας, της ζήλειας, της εγκατάλειψης, της απόρριψης. Βλέπουμε πόσο ανολοκλήρωτοι νιώθουμε. Βλέπουμε πόσο μόνοι και χαμένοι νιώθουμε. Υπερεκτιμημένη υπόθεση ο έρωτας…

Αλλά και πάλι, μέσα στα μάτια σου έβλεπα τον θεό. Ηθελημένη ψευδαίσθηση ο έρωτας… αλλά μέσα από τα μάγια σου ανακάλυψα πάλι τον κόσμο που τώρα ζω. Επώδυνο παιχνίδι ο έρωτας… αλλά με βρίσκει πάντα ανυποψίαστη και απροετοίμαστη σαν αιώνια έφηβη. Πάντα μαζί, πάντα χώρια… Μετράω τους εραστές που χάθηκαν σαν τις κεχριμπαρένιες χάντρες ενός πολύτιμου κομπολογιού που έσπασε μέσα στην ομίχλη της καρδιάς μου. Μετράω τις προδοσίες, τις ήττες, τις αυταπάτες και τις ματαιώσεις με την ίδια προθυμία που θυμάμαι το ρίγος που διαπερνούσε την ερωτική στιγμή, τη κάθε στιγμή που είναι έξω από τον χώρο και τον χρόνο, που στέκεται μετέωρη και δυνατή σαν Καρυάτιδα και ατενίζει έναν ξένο και αλλοτριωμένο κόσμο…

Όταν χωρίζουμε, ξαναγράφουμε μέσα μας όλη την ιστορία. Ξαναγράφουμε την ιστορία της γένεσης, του χαμένου παραδείσου και της πτώσης. Αναζητούμε και καταγράφουμε όλα τα σημάδια της ένωσης και της απόσχισης από τον άλλον. Καταρτίζουμε μόνοι ή με φίλους, ολόκληρες λίστες, ισοζύγια, απολογισμούς και υπολογισμούς. Τελικά όλοι παίζουμε και χάνουμε εξίσου. Σε αυτό το «παιχνίδι» δεν υπάρχουν νικητές και ηττημένοι. Υπάρχουν μόνον άνθρωποι σε αναζήτηση της ολότητάς τους.

Κάθε φορά πού έφευγες, ένα κομμάτι μου έφευγε μαζί σου. Μου έκοβες κομμάτια τα χέρια, το στήθος, τα μάτια, τη κοιλιά μου… Όταν μου χαμογελούσες, τα πουλιά πετούσαν χαμηλά, έμπαιναν στη καρδιά μου και φτερούγιζαν, ανέλπιδες ελπίδες, ανείπωτα λόγια, ανήκουστα τραγούδια βούιζαν στον νου μου, σαν μέλισσες που κουβαλούσαν το νέκταρ της επαφής μας. Από το στόμα σου έτρεχε αυτό το νέκταρ που διαπερνούσε τις φλέβες μου. Από τα μάτια σου ο κόσμος σου έμπαινε βίαια στον δικό μου. Ήμουν απόλυτα παραδομένη στο άγγιγμά σου. Απόλυτα δοσμένη σ’ αυτή την εθελούσια ψευδαίσθηση του απόλυτου…

Μια τεράστια ευκαιρία χάνεται μαζί με κάθε έρωτα που φεύγει: η ευκαιρία του να δούμε τον εαυτό μας εξαίσια απογυμνωμένο, η ευκαιρία να αγκαλιάσουμε και να αποδεχτούμε τη γύμνια μας. Η αλήθεια μας στέκει εκεί, προδομένη, σημαδεμένη, παρατημένη, φοβισμένη. Χρειάζεται μόνο να τολμήσουμε να ανοίξουμε τα μάτια και να τη κοιτάξουμε κατάματα!

Στεκόσουν και με κοίταζες εκεί, απέναντί μου και το βλέμμα σου διέσχιζε σαν ξίφος τη καρδιά μου. Ένιωθα σαν να ήθελες να με εκδικηθείς που τόλμησα να έρθω τόσο κοντά, που τόλμησα να διανοηθώ ότι είναι δυνατό… Πληγώνουμε πάντα, άθελά μας αυτούς που αγαπάμε, μου είπες. Πώς μπόρεσες κι έκανες το φάρμακο φαρμάκι; Πώς άντεξες κι έσκισες το ένα σώμα μας στα δύο;  Πώς αναπνέεις και γελάς μακριά μου;

Η επιστροφή στο σπίτι έχει πάντα τη πικρόγλυκη γεύση της παραίτησης. Αναρωτιέμαι τι είναι αυτό που μας κρατάει δέσμιους σε όλα τα πρέπει και τα θέλω μας; Γιατί να μην εξαφανιζόμαστε απλά σε μια έκρηξη φωτός στη διάρκεια μιας ερωτικής συνεύρεσης; Γιατί πάντα να επιστρέφουμε στη μικρή ζωή μας, όπου θέλουμε να διαφυλάξουμε τα κεκτημένα, να περιφρουρήσουμε τον έλεγχο που υποτίθεται ότι έχουμε πάνω στα πράγματα και να ξαναπατήσουμε στη γη, προσγειωμένοι, ευνουχισμένοι, αυτόχειρες ιδανικοί εραστές; Τι είναι αυτό που μας κρατάει και δεν χανόμαστε μια για πάντα σε ένα εξαίσια παράλογο ερωτικό παραλήρημα; Ύπουλα και σταθερά βάζουμε τα όρια που μας κρατούν χώρια… Ύπουλα και σταθερά το μαζί γίνεται χώρια…

Για όσο ακόμη δεν αναγνωρίζουμε ότι η ολότητα είναι πάντα εκεί, μέσα μας, θα είμαστε αιώνια θύματα της υπόγειας βουής των συναισθημάτων μας. Για όσο ακόμη δεν αγκαλιάζουμε την αληθινή μας ύπαρξη, την άθικτη εκείνη αμόλυντη και φωτεινή ουσία που βρίσκεται στον πυρήνα της ύπαρξής μας, θα είμαστε αιώνια θύματα της αποπλάνησης και της απογοήτευσης. Μόνο όταν περάσουμε από τον προσωπικό έρωτα στον υπερ-προσωπικό, θεϊκό έρωτα, θα μπορέσουμε να ζήσουμε ολοκληρωμένα. Μέχρι τότε, τουλάχιστον ας γνωρίζουμε ότι κανείς θα πρέπει να εισέρχεται εν γνώσει του, χωρίς αναστολές και χωρίς άμυνες στην αρένα του έρωτα. Ας γνωρίζουμε ότι κάθε πλησίασμα θα εγκυμονεί τον αποχωρισμό, κάθε υπόσχεση θα γεννά την προδοσία, κάθε μοίρασμα θα φέρνει μαζί του την απογοήτευση.

Οικειοθελώς να παραδιδόμαστε στο παιχνίδι της άσβεστης αυτής φωτιάς. Να καιγόμαστε μέχρι που να γίνεται στάχτη η προηγούμενη ύπαρξή μας. Να ξαναγεννιόμαστε σαν φοίνικες μέσα από τις φλόγες του πάθους μας. Να αγγίζουμε με τα χέρια μας το ιερό άδυτο της ψυχής του άλλου: αυτό είναι ο έρωτας!

 

 

 

 

 

 

 

Η Γιόγκα της Εμμηνόπαυσης

Susan-R_-in-the-Renaissance-91--2617091833

8πμ- Το εσωτερικό μου ξυπνητήρι με ξυπνάει μαζί με το επίμονο νιαούρισμα του γατούλη που απαιτεί το πρωινό του. Το σπίτι είναι ήσυχο και καθώς ανοίγω τη μπαλκονόπορτα η μυρωδιά των δέντρων απέναντι γεμίζει τα ρουθούνια μου με υποσχέσεις αποδράσεων και trekking  που ποτέ πια δεν κάνω.

Μετά τον πρωινό διαλογισμό, ετοιμάζω το καθιερωμένο πράσινο τσάι, ολόκληρη τη τσαγιέρα και την αδειάζω αργά ακούγοντας Τρίτο Πρόγραμμα στο ραδιόφωνο. Ο νους μου πηγαίνει στη κόρη μου που είναι στο Λονδίνο, όχι δεν μπορώ να της μιλήσω ακόμη, είναι πολύ νωρίς εκεί, δύο ώρες πριν. Την σκέφτομαι να ετοιμάζεται αγουροξυπνημένη για μια ακόμη μέρα τρεχάλας μέσα στο μετρό. Την σκέφτομαι να εκπαιδεύει με τον μοναδικό της τρόπο τα αυτιστικά νήπια και νιώθω περήφανη αλλά ταυτόχρονα ανήσυχη: γιατί, πώς να είναι από χτες, δεν της μίλησα τόσες ώρες και μπορεί κάτι να την βασανίζει ή να έχει κρυώσει ή να είδε άσχημα όνειρα… Το άλλο μου παιδί, ο πιο πρόσφατα κομμένος ομφάλιος λώρος, έφυγε ήδη για το αγροτικό του στη Μυτιλήνη- ναι, το ίδιο αγοράκι που ερχόταν τις νύχτες να ζεστάνει τις πατούσες του στο κρεβάτι μου, τώρα πια είναι νέος γιατρός στα Επείγοντα, άνθρωποι τού εμπιστεύονται τη ζωή στους, τον σέβονται και τον υπολογίζουν, κρέμονται από τα χείλη του και ξέρω βαθιά μέσα μου, ότι ό, τι κάνει το κάνει με αγάπη…

Η γριά μητέρα μου είναι ο μόνος άνθρωπος που ανυπομονεί να με ακούσει κάθε πρωί στο τηλέφωνο. Ο χρόνος περνάει τόσο αργά και βασανιστικά όταν δεν θέλει κανείς  πια να ζει, και η μάνα μου δεν θέλει πια, αφού έφυγε χρόνια πριν ο σύντροφός της επί 65 συναπτά έτη… Θυμάμαι εκείνη τη νύχτα που πέθανε ο πατέρας μου, τέσσερα χρόνια πριν. Του κρατούσα αγκαλιά το κεφάλι με την ίδια τρυφερότητα που θα κρατούσα ένα νεογέννητο… Έφυγε και ένιωσα ότι ξαναγίνομαι ένα μικρό κοριτσάκι που ξαφνικά του άφησε το χέρι. Περίεργο, να περνούμε όλη μας ή έστω τη μισή ζωή μας προετοιμαζόμενοι για τον θάνατο, στοχαζόμενοι τον θάνατο, αλλά όταν έρχεται η στιγμή στ’ αλήθεια, να μας πιάνει πάντα εξαπίνης!

Διώχνω τις σκέψεις περί θανάτου και κατεβαίνω για τα καθημερινά μου ψώνια. Όλοι στη γειτονιά με ξέρουν, πειράγματα, καλημερίσματα, ενθαρρυντικά σχόλια… Πόση ομορφιά κρύβει το μοίρασμα, η αλληλεγγύη, η συλλογική συμμετοχή στη κωμωδία και στο δράμα της ζωής! Δεν υπάρχουν «ξένοι» εδώ, μόνο δικοί «μου» άνθρωποι. Η καλή μου η γειτόνισσα που έχασε το παιδί της από ναρκωτικά, παλικαράκι 20 χρονών, και όμως βρίσκει κουράγιο να χαμογελάει κάθε μέρα. Ο γέρος παπάς που ένα έμφραγμα, μαζί με το βάρος της ηλικίας τον έκανε να είναι λιγότερο αυταρχικός και μαλάκωσε τη καρδιά του. Η νεαρή χήρα που άνθισε και ομόρφυνε όταν έμεινε μόνη και άνοιξε καινούργια επιχείρηση με τα παιδιά της. Η καθηγήτρια που ταΐζει τα αδέσποτα και σου εκμυστηρεύτηκε ασθμαίνοντας ότι τον επόμενο μήνα θα κάνει εγχείριση καρδιάς. Οι φοιτητές που ανεβοκατεβαίνουν στα λεωφορεία της ζωής τους με τη φούρια των ολοένα νέων ανακαλύψεων. Οι νεαρές μαμάδες με τα παιδάκια στα καρότσια, λαμπερά χαμόγελα και λερωμένες πάνες. Οι παππούδες καθισμένοι στα παγκάκια που αναπολούν και σχολιάζουν ακατάπαυστα. Ο χορός της ζωής και του θανάτου στήνεται καθημερινά έξω από το παράθυρό μου. Ζω, χαίρομαι, λυπάμαι, αναπνέω μέσα από αυτό. Και όταν, κάποιες στιγμές με πιάσουν οι μαύρες μου και μελαγχολήσω, όταν αναπολήσω περασμένες σχέσεις και χαμένες ευκαιρίες, και μόνο μια ματιά έξω από το παράθυρο, φτάνει να με κάνει να μην νοιώθω «μόνη». Ένα κύτταρο της ανθρωπιάς είσαι…

…………

Η εμμηνόπαυση εμπεριέχει ταυτόχρονα τη γλυκύτητα και την τραχύτητα των ματαιώσεών μας. Ειδικά για τις γυναίκες που είναι κοινωνικές αλλά ζουν μοναχικά. Τις γυναίκες που έχουν κάνει μεγάλη διαδρομή στη ζωή τους. Που δεν φοβήθηκαν να πάρουν αποφάσεις και δεν τσιγκουνεύτηκαν ποτέ να πληρώσουν το κόστος των αποφάσεών τους. Γιατί υπάρχουν και άλλες γυναίκες, που έχουν στρογγυλοκαθίσει πάνω στο βόλεμα των ρόλων τους. Γι’ αυτές, η εμμηνόπαυση είναι απλά μια επιπλέον αφορμή για νεύρωση. Υπάρχουν γυναίκες που διάγουν τη ζωή τους θυμωμένες. Πάντως, οι περισσότερες στην εμμηνόπαυση διακρίνονται από αυτόν τον εξαίρετο συνδυασμό ευαισθησίας, συμπόνιας και σοφίας, που μόνο η εμπειρία και ο πόνος μπορεί να φέρει.

 

(η συνέχεια στον ‘Αβατον που κυκλοφορεί)

 

 

 

 

Γη, η εκδήλωση της φώτισης

36403129_1939741509389756_3807919847174569984_n
Όταν ο ιστορικός Βούδας Σιντάρτα Γκοτάμα (Σακυαμούνι) έφτασε στην τέλεια Φώτιση, ακούμπησε με το δεξί χέρι του τη Γη, σε μια κίνηση γνωστή ως «Μούντρα της Μαρτυρίας». Πήρε δηλαδή τη Γη σαν μάρτυρα για τη Φώτισή του. Κανέναν θεό, κανένα πνεύμα, κανέναν άνθρωπο, μόνο τη Γη.
Η βουδιστική κοσμολογία χάνει τις ρίζες της μέσα στην μακραίωνη ινδουιστική μυθολογία και στις ποικίλες σαμανιστικές παραδόσεις της ευρύτερης περιοχής των Ιμαλαΐων. Μέσα σε ένα αχανές και ατελείωτο σύμπαν, ή ακόμη και σε αμέτρητα πολλαπλά σύμπαντα (τον «τρισχιλιόκοσμο») γεμάτα από αμέτρητα όντα που περιπλανώνται στον κύκλο των υπάρξεων, η Γη δεν γίνεται αντιληπτή σαν ένας πλανήτης ανάμεσα στους άλλους πλανήτες, ούτε και ο ήλιος δεν γίνεται αντιληπτός απλά σαν ένα άστρο ανάμεσα στα άλλα.
Σύμφωνα με αυτό το κοσμολογικό σύστημα, η Γη μας αντιστοιχεί στην γαλάζια τραπεζοειδή «Ήπειρο» του Τζάμπου-λινγκ, που επιπλέει στον «νότιο ωκεανό» του σύμπαντος. Ο ήλιος και η σελήνη στριφογυρίζουν αρμονικά γύρω από έναν ακλόνητο άξονα που ορίζεται από ένα «κέντρο του σύμπαντος». Κέντρο του σύμπαντος θεωρείται το ατσάλινο αμετακίνητο «Όρος Μερού», σε σχήμα ανάποδης πυραμίδας και γύρω του οργανώνονται οι τέσσερις κοσμικές «Ήπειροι» με τις αντίστοιχες υπο-ηπείρους τους. Για περισσότερη σιγουριά, οι βουδιστές οραματίζονται ότι ολόκληρο το σύμπαν περιβάλλεται από ένα σιδερένιο τείχος…
Το Όρος Μερού είναι λαμπρό, έχει τέσσερις πλευρές, με διαφορετικό χρώμα η καθεμιά και βρίσκεται μέσα σε μια απέραντη καθαρή λίμνη που, όπως και ο περιβάλλων ουρανός, αντανακλά τα χρώματα με εξαιρετική διαύγεια. Η ανατολική πλευρά του Όρους Μερού είναι φτιαγμένη από μαργαριτάρι και έτσι στην ανατολή απλώνεται ο λευκός κρυστάλλινος ωκεανός της κοσμικής ηπείρου του Λούπα-πό: ο ουρανός έχει χρώμα λευκό και τα όντα που ζουν εκεί είναι αγνά, στερούνται όμως τις διδασκαλίες του Ντάρμα (την αλήθεια που απελευθερώνει). Στο νότο βρίσκεται η γαλάζια ήπειρος του Τζάμπου- λινγκ. Το χρώμα της το παίρνει από τη γαλάζια πλευρά του Όρους Μερού, που είναι φτιαγμένη από Λάπις- Λάζουλι. Εδώ ξεδιπλώνεται ο δικός μας κόσμος με τον γαλάζιο ουρανό και το γαλάζιο νερό. Στο Τζάμπου- λινγκ κατοικούν όντα που υποφέρουν από τα αποτελέσματα των αρνητικών τους πράξεων, που οφείλονται στη άγνοια της αληθινής τους φωτισμένης φύσης, αλλά διαθέτουν τα μέσα για να φτάσουν στη Φώτιση, στην απελευθέρωση από τον κύκλο των υπάρξεων, εξαιτίας της ύπαρξης του πολύτιμου Ντάρμα που ενσαρκώνει τις διδασκαλίες των Φωτισμένων, των Βουδών. Προς τη Δύση, το σύμπαν εκδηλώνεται με το κόκκινο χρώμα της κοσμικής ηπείρου του Μπάλαν- τσέ, αντανάκλαση της δυτικής πλευράς του Όρους Μερού, που είναι από ρουμπίνι. Εκεί τα όντα ευημερούν υλικά, χωρίς όμως να έχουν τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με το Ντάρμα. Τέλος, στο βορρά, όπου αντανακλάται η σμαραγδένια βόρεια πλευρά του Όρους Μερού, κατοικούν τα εξελιγμένα όντα του πράσινου Ντραμινιέν, που επίσης στερούνται του Ντάρμα.
Βλέπουμε ότι στην ουσία, μόνον τα όντα της «δικής» μας, νότιας ηπείρου (του Τζάμπου- λίνγκ) έχουν το καρμικό προνόμιο να μπορούν να έρθουν σε επαφή με τις διδασκαλίες της Φώτισης και να αφυπνιστούν, να γίνουν Βούδες- αν και όλα τα όντα ανεξαιρέτως έχουν τη βουδική φύση- δηλαδή ενέχουν τη δυνατότητα της Φώτισης.
Μέσα στην βουδιστική άσκηση του «Μάνταλα» (συνόλου των φαινομένων), στην ουσία αναδημιουργούμε νοερά συνεχώς το ιερό σύμπαν και το προσφέρουμε στη φωτισμένη οικουμενική συνείδηση, με ο, τι αυτό περιέχει: ουσίες «πολύτιμες», που συμβολίζονται από λεπτομερή περιγραφικά στοιχεία, εξωτερικά, εσωτερικά και μυστικά. Σε απόλυτο επίπεδο, ο ασκητής γνωρίζει ότι στην πραγματικότητα δεν υπάρχει κανείς που «προσφέρει» και κανείς που να «δέχεται» τη προσφορά. Ο υλικός κόσμος που μας περιβάλλει δεν «υπάρχει» με την στενή έννοια του όρου: όλη η Εκδήλωση έχει τη φύση του ονείρου, είναι κενή, είναι παροδική και ταυτόχρονα γεμάτη απεριόριστες δυνατότητες εκδήλωσης της υπερ-προσωπικής Συνείδησης που την διαπερνά. Κατ’αυτό τον τρόπο καταργείται η δυαδικότητα και ο βουδιστής «γνωρίζει», μέσα από την εμπειρία της άσκησης, ότι δεν είναι καθόλου ξεχωριστός από αυτό το σύμπαν, δεν είναι ξεχωριστός από τη Γη και όλα τα όντα που την κατοικούν, ούτε είναι ξεχωριστός από τους άλλους ανθρώπους…
Τα πέντε στοιχεία (αέρας, φωτιά, νερό, γη και αιθέρας) από τα οποία απαρτίζεται ο μικρόκοσμος και ο μακρόκοσμος είναι πρωτίστως ιερά στον Βουδισμό και αντιστοιχούν στις πέντε βασικές φωτισμένες ποιότητες («βουδικές οικογένειες»).
Η ενότητα του ασκητή με όλο το σύμπαν υπογραμμίζεται και από το γεγονός ότι οι βουδιστικές ασκήσεις ενισχύουν τα πέντε φυσικά στοιχεία -ανάμεσά τους δε υπάρχουν κάποιες ασκήσεις που ενισχύουν ιδιαίτερα το στοιχείο της γης.
Η Γη θεωρείται στο Βουδισμό ιερή, πολύ απλά γιατί… όλα θεωρούνται ιερά! Όλα τα φαινόμενα είναι διαποτισμένα από τη φωτισμένη ποιότητα, όλη η Εκδήλωση ενέχει τη Φώτιση και η πνευματική άσκηση δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια οργανωμένη εξάσκησή μας πάνω σε αυτή την αφυπνιστική υπενθύμιση. Με την άσκηση ερχόμαστε σε επαφή με την αληθινή μας φύση, που είναι πνευματική και μη δυαδική. Και αυτό συμπεριλαμβάνει έναν τρόπο ζωής που είναι πνευματικός, με την έννοια του σεβασμού και της αγάπης απέναντι σε κάθε μορφή ζωής.
Είναι γνωστή η ένθερμη φροντίδα των βουδιστών, σε ολόκληρο τον κόσμο, να προστατεύσουν το παραμικρό είδος ζωής πάνω στη Γη… Στο Θιβέτ, ήταν αδιανόητο να σκάψει κανείς τη Γη για οποιοδήποτε λόγο και τα μόνα ορυκτά (συμπεριλαμβανομένου του αλατιού) που συλλέγανε, ήταν αυτά που έβρισκαν στην επιφάνειά της. Όταν έβαζαν τα θεμέλια των μοναστηριών, γινόταν ειδικές τελετές γενναιόδωρων προσφορών και εξευμενισμού των πνευμάτων και των άλλων όντων που κατοικούν στη Γη, τελετές που ονομάζονταν στα θιβετανικά «εξαγορά του τόπου», με την έννοια της πνευματικής οικειοποίησης του χώρου από τους φυσικούς δικαιούχους του. Παραδοσιακά, οι βουδιστές αντί να αντλούν από τη Γη τα πολύτιμα μέταλλα και ορυκτά, τα επιστρέφουν σε αυτήν, με ειδικές τελετές, ρίχνοντας χρυσό και πολύτιμους λίθους μέσα σε πηγές και σε σπήλαια-βάραθρα.
Η Γη για τους βουδιστές είναι ένα ιερό σύνολο, ένα ζωντανό μάνταλα που δονείται από τις καρμικές προδιαθέσεις των κατοίκων της. Υπό αυτή την έννοια, τα όντα που ζουν επάνω στη γη βιώνουν ευτυχία ή δυστυχία ανάλογα με το κάρμα τους- δηλαδή ανάλογα με τα αποτελέσματα των θετικών ή αρνητικών πράξεων που έχουν τελέσει στο παρελθόν και τελούν τώρα, στο επίπεδο του σώματος, του λόγου ή του νου τους. Ήδη το γεγονός ότι μοιραζόμαστε την ίδια Γη, αυτή τη κοινή συνθήκη ύπαρξης, είναι αποτέλεσμα ενός κοινού κάρμα που έχουμε με όλα τα υπόλοιπα έμβια όντα…μέχρι το παραμικρό μυρμηγκάκι. Αυτό το «συλλογικό κάρμα» είναι που μας αναγκάζει να υφιστάμεθα τα δυσμενή αποτελέσματα των βλαπτικών ενεργειών για το περιβάλλον, ακόμη κι αν εμείς οι ίδιοι έχουμε καλλιεργήσει μια συνείδηση «φιλική» προς το περιβάλλον.
Με αυτή την έννοια, ο,τι συμβαίνει σε αυτόν τον πλανήτη, οπουδήποτε, οποτεδήποτε, μας αφορά όλους. Οι φυσικές καταστροφές που, στην ουσία, αποτελούν αυθόρμητες κινήσεις αποτοξίνωσης της μολυσμένης Γης μάς αφορούν όλους και καθρεφτίζουν το συλλογικό επίπεδο της συνειδητότητάς μας. Γιατί η υγεία ενός οικοσυστήματος, ίσως τελικά να είναι η αντανάκλαση της συλλογικής ψυχοσωματικής υγείας των κατοίκων του…
Σύμφωνα λοιπόν με τη βουδιστική αντίληψη, κανείς ακτιβιστής οικολόγος και κανένα μέλος μη κυβερνητικής οργάνωσης δεν μπορεί να «σώσει» τον πλανήτη, αν δεν «σώσει» πρώτα τον εαυτό του- αν δεν βρει την αληθινή πνευματική του φύση που τον συνδέει με το Όλον.
Σε αυτό το πλαίσιο της συλλογικής υπευθυνότητας των ανθρώπινων όντων για τη Γη, εγγράφεται το ύψιστο ιδεώδες του «Μποντισάττβα», εκείνου δηλαδή που έχει αφιερώσει ολόκληρη την ύπαρξή του για το όφελος των άλλων όντων. Ένας Μποντισάττβα (αν και απελευθερωμένος ο ίδιος) δεσμεύεται με ιερούς όρκους να παραμείνει μέσα στον αέναο κύκλο των υπάρξεων, με σκοπό να βοηθήσει τα όντα να απαλλαγούν από τη δυστυχία. Με δυο λόγια, δεσμεύεται να φροντίζει τη Ζωή, σε κάθε μορφή της.
Η Γη, αυτή η γηραιά, ταλαιπωρημένη και πανέμορφη μέσα στη πολύ-ποικιλότητά της Γη, για έναν βουδιστή είναι κάτι πολύ παραπάνω από ένας πλανήτης που, για τους ορθολογιστές υλιστές, βρίσκεται απλά «σε κίνδυνο»: είναι η τέλεια καθαρή και ιερή εκδήλωση του φωτισμένου νου.